W
Kultura i sztuka

Walenty Barczewski

Pisarz warmiański, działacz narodowy, historyk, folklorysta, redaktor polskich pism regionalnych, wydawca, proboszcz

10 lutego 1856data urodzenia
28 maja 1928data śmierci
żył 72 latadługość życia
Jaroty, Olsztynmiejsce urodzenia
3osiągnięć

Biografia

Walenty Barczewski, ps. "Wirosław" (ur. 10 lutego 1856 w Jarotach, Olsztyn – zm. 28 maja 1928 w Brąswałdzie) był pisarzem warmiańskim, działaczem narodowym, historykiem, folklorystą, redaktorem polskich pism regionalnych, wydawcą i wieloletnim proboszczem w Brąswałdzie.

Był synem Jakuba Barczewskiego i Barbary z Burlińskich. Kształcił się w Braniewie, Reszelu i Chełmnie; studiował teologię w Braniewie (1879–1882) i w Eichstätt w 1883. Święcenia kapłańskie przyjął 8 grudnia 1883. Pełnił funkcje wikariusza w Butrynach, Świętej Lipce i Biskupcu, a następnie był proboszczem w Wielbarku (1889–1894) i Brąswałdzie od 1894 roku. Zabiegał o wprowadzenie języka polskiego w kościołach i szkołach. Był aktywnym członkiem TCL na Warmii, prezesem Towarzystwa w latach 1914–1916. Zasłynął polskimi kazaniami; za wybudowanie kościoła i umieszczenie w nim polskich obrazów został oskarżony przez władze pruskie o szerzenie polskiej propagandy.

Współredagował „Nowiny Warmińskie” i „Warmiak”; od 1907 roku współpracował z „Gazetą Olsztyńską”; od 1908 roku pełnił różnorodne funkcje związane z walką o zachowanie polskości Warmii. Został członkiem Komitetu Wyborczego na Prusy Wschodnie, Warmię, Mazury i Pomorze; od 1912 roku przewodniczył Radzie Nadzorczej Banku Ludowego w Olsztynie. W 1914 został prezesem Komitetu Oświatowego z ramienia Poznańskiej Rady Narodowej, a w 1918 prezesował Polską Radę Ludową dla Warmii. W okresie plebiscytu wchodził w skład Warmińskiego Komitetu Plebiscytowego będąc współzałożycielem Związku Polaków w Prusach Wschodnich. Dwukrotnie w 1921 i 1924 wybierany był do sejmiku prowincjalnego w Królewcu, a także kandydował na posła do Sejmu Pruskiego. Inicjował tworzenie bibliotek, wspierał młodzież, promował prasę polską oraz publikował artykuły w takich czasopismach jak „Gazeta Olsztyńska”, „Pielgrzym” czy „Dziennik Poznański”.

W 1922 na synodzie diecezjalnym w Wartemborku zgłosił projekt powołania specjalnej komisji mającej się zająć uregulowaniem sprawy polskich katolików w Prusach Wschodnich. Zajmował się literaturą, historią i folklorem regionu warmińskiego. Pisał artykuły i prace, dokonywał przekładów literackich, wydawał polskie książki religijne np. żywoty świętych, moralitety oraz zbiory modlitw i pieśni, w tym Katolicki Kancjonał.

Był Warmiakiem, który przedstawił dzieje kultury ludowej, obyczaje, zwyczaje, geografię i historię Kościoła polskiej Warmii. Jego działalność społeczna, polityczna i literacka miała ogromne znaczenie dla podtrzymania świadomości narodowej Warmiaków i zachowania ich dziedzictwa kulturowego. W uznaniu jego zasług miasteczko Wartembork przemianowano po wojnie na Barczewo. Barczewski szczególnie zasłużył się jako autor przełomowych prac dotyczących historii, kultury, literatury i obyczajów polskich na Warmii, które pisał zarównogwarą warmińską, jak i językiem literackim. Do jego najważniejszych dzieł należą: 1883: Kiermasyna Warmii (oraz 1919, wyd. 1923); 1893: Gwary ludu na Warmii i Mazurach; 1895: Mowa polska na Warmii; 1897: J. Kochanowski. Obrazy z końca XVI w.; Źródła naszej Łyny; 1917: Geografia polskiej Warmii; 1925: Nowe kościoły katolickie na Mazurach; 1927: Piśmiennictwo polskie na Warmii w XIX i XX stuleciu. Wiele z tych prac było najpierw publikowanych odcinkowo w czasopismach. Posiadał zasobną bibliotekę, w której znajdowały się rzadkie druki polskie z Warmii. Odznaczony był Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta. W 1946 dla uczczenia pamięci Walentego Barczewskiego miasto Wartembork nazwano Barczewem, a wieś Stary Wartembork Barczewkiem. Ks. Walenty Barczewski pochowany został na cmentarzu w Brąswałdzie, a parafianie ufundowali mu nagrobek z polskimi napisami.

Źródło: artykuł w Wikipedii

Najważniejsze osiągnięcia

  1. Autor przełomowych prac o historii, kulturze, literaturze i obyczajach Warmii, w tym Kiermasyna Warmii, Gwary ludu na Warmii i Mazurach, Mowa polska na Warmii, J. Kochanowski. Obrazy z końca XVI w., Geografia polskiej Warmii, Nowe kościoły katolickie na Mazurach, Piśmiennictwo polskie na Warmii w XIX i XX stuleciu.
  2. Współzałożyciel Związku Polaków w Prusach Wschodnich; aktywny w plebiscycie i polityce Warmii.
  3. Zarządzał Bankiem Ludowym w Olsztynie (Radzie Nadzorczej) od 1912; prezes Komitetu Oświatowego (1914); prezes Polskiej Rady Ludowej dla Warmii (1918).

Ciekawostki

?

Miał pseudonim pisarski „Wirosław”.

?

Został oskarżony przez władze pruskie o szerzenie polskiej propagandy.

?

Miasto Wartembork został nazwany Barczewem po wojnie na cześć Walentego Barczewskiego.

Urodzeni w tym samym czasie

Wszyscy sławni →