Walenty Barczewski
Biografia
Walenty Barczewski, ps. "Wirosław" (ur. 10 lutego 1856 w Jarotach, Olsztyn – zm. 28 maja 1928 w Brąswałdzie) był pisarzem warmiańskim, działaczem narodowym, historykiem, folklorystą, redaktorem polskich pism regionalnych, wydawcą i wieloletnim proboszczem w Brąswałdzie.
Był synem Jakuba Barczewskiego i Barbary z Burlińskich. Kształcił się w Braniewie, Reszelu i Chełmnie; studiował teologię w Braniewie (1879–1882) i w Eichstätt w 1883. Święcenia kapłańskie przyjął 8 grudnia 1883. Pełnił funkcje wikariusza w Butrynach, Świętej Lipce i Biskupcu, a następnie był proboszczem w Wielbarku (1889–1894) i Brąswałdzie od 1894 roku. Zabiegał o wprowadzenie języka polskiego w kościołach i szkołach. Był aktywnym członkiem TCL na Warmii, prezesem Towarzystwa w latach 1914–1916. Zasłynął polskimi kazaniami; za wybudowanie kościoła i umieszczenie w nim polskich obrazów został oskarżony przez władze pruskie o szerzenie polskiej propagandy.
Współredagował „Nowiny Warmińskie” i „Warmiak”; od 1907 roku współpracował z „Gazetą Olsztyńską”; od 1908 roku pełnił różnorodne funkcje związane z walką o zachowanie polskości Warmii. Został członkiem Komitetu Wyborczego na Prusy Wschodnie, Warmię, Mazury i Pomorze; od 1912 roku przewodniczył Radzie Nadzorczej Banku Ludowego w Olsztynie. W 1914 został prezesem Komitetu Oświatowego z ramienia Poznańskiej Rady Narodowej, a w 1918 prezesował Polską Radę Ludową dla Warmii. W okresie plebiscytu wchodził w skład Warmińskiego Komitetu Plebiscytowego będąc współzałożycielem Związku Polaków w Prusach Wschodnich. Dwukrotnie w 1921 i 1924 wybierany był do sejmiku prowincjalnego w Królewcu, a także kandydował na posła do Sejmu Pruskiego. Inicjował tworzenie bibliotek, wspierał młodzież, promował prasę polską oraz publikował artykuły w takich czasopismach jak „Gazeta Olsztyńska”, „Pielgrzym” czy „Dziennik Poznański”.
W 1922 na synodzie diecezjalnym w Wartemborku zgłosił projekt powołania specjalnej komisji mającej się zająć uregulowaniem sprawy polskich katolików w Prusach Wschodnich. Zajmował się literaturą, historią i folklorem regionu warmińskiego. Pisał artykuły i prace, dokonywał przekładów literackich, wydawał polskie książki religijne np. żywoty świętych, moralitety oraz zbiory modlitw i pieśni, w tym Katolicki Kancjonał.
Był Warmiakiem, który przedstawił dzieje kultury ludowej, obyczaje, zwyczaje, geografię i historię Kościoła polskiej Warmii. Jego działalność społeczna, polityczna i literacka miała ogromne znaczenie dla podtrzymania świadomości narodowej Warmiaków i zachowania ich dziedzictwa kulturowego. W uznaniu jego zasług miasteczko Wartembork przemianowano po wojnie na Barczewo. Barczewski szczególnie zasłużył się jako autor przełomowych prac dotyczących historii, kultury, literatury i obyczajów polskich na Warmii, które pisał zarównogwarą warmińską, jak i językiem literackim. Do jego najważniejszych dzieł należą: 1883: Kiermasyna Warmii (oraz 1919, wyd. 1923); 1893: Gwary ludu na Warmii i Mazurach; 1895: Mowa polska na Warmii; 1897: J. Kochanowski. Obrazy z końca XVI w.; Źródła naszej Łyny; 1917: Geografia polskiej Warmii; 1925: Nowe kościoły katolickie na Mazurach; 1927: Piśmiennictwo polskie na Warmii w XIX i XX stuleciu. Wiele z tych prac było najpierw publikowanych odcinkowo w czasopismach. Posiadał zasobną bibliotekę, w której znajdowały się rzadkie druki polskie z Warmii. Odznaczony był Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta. W 1946 dla uczczenia pamięci Walentego Barczewskiego miasto Wartembork nazwano Barczewem, a wieś Stary Wartembork Barczewkiem. Ks. Walenty Barczewski pochowany został na cmentarzu w Brąswałdzie, a parafianie ufundowali mu nagrobek z polskimi napisami.