Olsztyński zamek znika z mapy zwiedzania. Modernizacja za 76 mln zł potrwa do 2029

To jedno z tych miejsc, do których mieszkańcy prowadzą gości „obowiązkowo” – a turyści wpisują na pierwsze miejsce listy. Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie już w tym roku przestanie jednak przyjmować zwiedzających. Powód jest konkretny: rusza kompleksowa modernizacja, jedna z największych w historii obiektu, wyceniana na około 76 mln zł. Prace mają potrwać do końca 2029 roku, a przez ten czas zarówno zamek, jak i działające w jego murach Muzeum Warmii i Mazur będą całkowicie niedostępne.

Rocznie olsztyński zamek odwiedzało około 60 tys. osób. Teraz ten ruch turystyczny – przynajmniej w tym konkretnym miejscu – zostanie wstrzymany na kilka lat. Modernizacja ma jednak przynieść efekt, na który czekają i miłośnicy historii, i osoby oczekujące nowoczesnej oferty muzealnej: od odnowionych wnętrz po nowe ekspozycje i udogodnienia.

Harmonogram: od zabezpieczenia zbiorów po przekazanie placu budowy

Muzeum Warmii i Mazur rozpoczęło przygotowania do inwestycji, które obejmą nie tylko roboty budowlane, ale też zabezpieczenie wyposażenia i muzealiów. Zgodnie z planem zamknięcie obiektu nastąpi w przedziale od sierpnia do października – to wtedy placówka ma zostać wyłączona z ruchu, a zbiory przygotowane do czasu remontu.

1. Między sierpniem a październikiem – zamknięcie muzeum i zabezpieczenie wyposażenia oraz zbiorów.
2. W listopadzie – przekazanie placu budowy wykonawcy.
3. Do końca 2029 roku – realizacja prac i brak dostępu do zamku oraz Muzeum Warmii i Mazur.

Remont od piwnic po dach: instalacje, elewacje i badania polichromii

Zakres przedsięwzięcia obejmuje wszystkie części historycznego obiektu. Zaplanowano prace przy dachach skrzydła barokowego i wieży, odnowienie posadzek i podłóg, wymianę stolarki okiennej oraz drzwiowej, a także przebudowę wszystkich instalacji. To oznacza, że modernizacja wejdzie głęboko w „techniczne” życie zamku, które dla zwiedzających zwykle pozostaje niewidoczne – do czasu, gdy zaczyna wymagać pilnej naprawy.

Równolegle prowadzone mają być działania konserwatorskie na zewnątrz. Odświeżone zostaną elewacje, mury obronne i dziedziniec. Ten ostatni ma otrzymać nową aranżację wraz z elementami małej architektury. Specjaliści zaplanowali też szczegółowe badania konserwatorskie we wnętrzach, prowadzone pod kątem odnalezienia historycznych polichromii.

• remont dachów skrzydła barokowego i wieży,
• odnowienie posadzek oraz podłóg,
• wymiana stolarki okiennej i drzwiowej,
• przebudowa wszystkich instalacji,
• prace konserwatorskie elewacji, murów obronnych i dziedzińca,
• badania wnętrz w poszukiwaniu historycznych polichromii.

Dostępność i wygoda: winda oraz modernizacja sanitariatów

Ważnym elementem inwestycji ma być lepsze dostosowanie zamku do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. W planach jest budowa windy, a także gruntowna modernizacja sanitariatów. To zmiany, które mogą przełożyć się na realnie szerszy dostęp do oferty muzeum – zwłaszcza w budynku o historycznej strukturze, gdzie bariery architektoniczne bywają szczególnie trudne.

Nowe wystawy: Kopernik, Warmia, rzemiosło i pradzieje ziem pruskich

Po zakończeniu prac zwiedzający mają zobaczyć odświeżone ekspozycje oraz zupełnie nowe propozycje. Jednym z filarów ma być wystawa poświęcona Mikołajowi Kopernikowi – ujętemu nie tylko jako astronom, lecz jako człowiek renesansu. To ważny wątek dla Olsztyna: to właśnie tutaj, na początku XVI wieku, Kopernik mieszkał i pracował, prowadził obserwacje astronomiczne i pełnił funkcję administratora dóbr kapituły warmińskiej.

Zmian doczekają się także prezentacje dotyczące historii Warmii, sztuki sakralnej oraz rozwoju rzemiosła. Zaplanowano również nowoczesną, multimedialną wystawę o pradziejach ziem pruskich – obejmującą okres od epoki lodowcowej po wczesne średniowiecze. Całość ma podkreślać regionalny charakter instytucji, a jednocześnie odpowiadać na oczekiwania współczesnych odbiorców.

Po zakończeniu modernizacji obiekt ma stać się nowoczesnym centrum muzealnym, zachowując jednocześnie swój historyczny charakter i znaczenie dla dziedzictwa Warmii.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Biblioteka przy dawnej wartowni i pieniądze z FEnIKS

W ramach inwestycji pojawi się też nowy element architektoniczny: w miejscu dawnej wartowni i w sąsiedztwie baszty łupinowej ma powstać biblioteka o współczesnej formie, zaprojektowana tak, by harmonijnie wpasować się w zabytkowe otoczenie.

Całość ma kosztować około 76 mln zł. Blisko 50 mln zł zapewnia program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS). Jak podkreślają przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, to jedna z największych inwestycji muzealnych prowadzonych obecnie w Polsce. Co istotne dla regionu: w województwie warmińsko-mazurskim wsparcie z programu FEnIKS otrzymały tylko dwa zabytkowe obiekty – zamek w Olsztynie oraz Twierdza Boyen w Giżycku.

Oznacza to, że symbol Olsztyna na kilka lat zniknie z codziennych tras spacerów turystów, ale wróci w nowej odsłonie – z odnowionymi przestrzeniami, rozbudowaną ofertą wystawienniczą i zmianami, które mają ułatwić korzystanie z obiektu szerszemu gronu odwiedzających. Dla miasta to przerwa w funkcjonowaniu jednej z najważniejszych atrakcji, ale też inwestycja, która ma wyznaczyć standard na kolejne dekady.