82 procent tarczy Słońca zniknie w Olsztynie. Gdzie i kiedy oglądać największe zaćmienie od 27 lat?

W środę, 12 sierpnia, mieszkańcy Olsztyna będą mieli niepowtarzalną okazję obserwować najgłębsze zaćmienie Słońca widoczne w Polsce od 27 lat. Księżyc przesłoni aż 82 proc. tarczy słonecznej, a całe zjawisko rozegra się tuż nad horyzontem, podczas zachodu Słońca. To wydarzenie, które przyciągnie wzrok zarówno zapalonych astronomów, jak i przypadkowych spacerowiczów.

Zjawisko rozpocznie się w Olsztynie około godziny 19:12, kiedy to Księżyc zacznie zachodzić na tarczę Słońca. Maksymalna faza zaćmienia przypadnie na godzinę 20:04, a sam zachód Słońca nastąpi dziesięć minut później, o 20:14. Oznacza to, że na podziwianie tego kosmicznego spektaklu będziemy mieli około godziny.

Głębokie zaćmienie częściowe – czego dokładnie będziemy świadkami?

Choć w Polsce nie zobaczymy całkowitego zaćmienia, to skala zjawiska będzie imponująca. Pas całkowitości, gdzie Księżyc w całości zakryje Słońce, przebiegnie przez Islandię, Atlantyk i Hiszpanię. Nasz kraj znajdzie się poza tym pasem, ale w Olsztynie i innych miastach zachodniej i centralnej Polski zobaczymy głęboką fazę częściową.

Jak wynika z danych udostępnionych przez profil „Z głową w gwiazdach”, w Olsztynie przesłonięcie wyniesie 82 proc. tarczy słonecznej. To dokładnie tyle samo, co w Warszawie, Trójmieście czy Łodzi. Nieco głębsze zaćmienie, bo sięgające 85 proc., będą mogli podziwiać mieszkańcy Zielonej Góry i Wrocławia, a 84 proc. zobaczą w Szczecinie, Poznaniu i Gorzowie Wielkopolskim. Niestety, na południowym wschodzie kraju warunki będą gorsze – tam Słońce zajdzie wcześniej, zanim nastąpi maksymalna faza.

Dlaczego to wydarzenie jest tak wyjątkowe?

Ostatnie częściowe zaćmienie Słońca widoczne w Polsce miało miejsce nieco ponad rok temu, ale tak głębokiej fazy nie obserwowaliśmy od 11 sierpnia 1999 roku. To właśnie wtedy, 27 lat temu, przez Europę przeszło słynne całkowite zaćmienie, a w Polsce Księżyc przesłonił Słońce w podobnym stopniu. Obecne zjawisko jest z nim ściśle związane – to kolejne całkowite zaćmienie, którego cień przejdzie przez Stary Kontynent.

Dla mieszkańców Olsztyna to wyjątkowa okazja, by zobaczyć tak spektakularne zjawisko bez konieczności podróżowania. Wystarczy wybrać się w dobre miejsce z widokiem na zachodni horyzont, aby stać się świadkiem kosmicznego teatru. To także doskonała lekcja astronomii dla najmłodszych i okazja do wspólnego spędzenia czasu na świeżym powietrzu.

Gdzie najlepiej obserwować zaćmienie w Olsztynie?

Kluczem do udanej obserwacji będzie wybór odpowiedniego miejsca. Ze względu na niskie położenie Słońca nad horyzontem, nawet niewysokie drzewa, budynki czy inne przeszkody mogą całkowicie zasłonić widok. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW) radzi, aby wybrać miejsce z odsłoniętym zachodnim lub północno-zachodnim horyzontem.

Doskonałym wyborem będą rozległe otwarte przestrzenie, takie jak:

• Plaża Miejska w Olsztynie – z widokiem na jezioro i zachodni horyzont,
• okolice pól i łąk na obrzeżach miasta,
• wzniesienia i punkty widokowe,
• brzegi jezior, gdzie przeszkody są minimalne.

Warto również sprawdzić prognozę pogody. Według IMGW Polska ma znaleźć się w zasięgu wyżu, co oznacza małe zachmurzenie późnym popołudniem. To daje nadzieję na dobre warunki do obserwacji, choć ostateczna sytuacja będzie zależeć od lokalnych warunków w dniu zaćmienia.

Bezpieczeństwo przede wszystkim – jak obserwować zaćmienie bez ryzyka dla wzroku?

Niezależnie od tego, jak widowiskowe będzie to zjawisko, nie wolno zapominać o podstawowej zasadzie: bez odpowiedniego zabezpieczenia wzroku nie można patrzeć bezpośrednio na Słońce. W Polsce nie wystąpi faza całkowita, więc przez cały czas trwania zaćmienia tarcza słoneczna będzie widoczna i groźna dla oczu.

Do obserwacji należy używać wyłącznie certyfikowanych okularów przeznaczonych do obserwacji zaćmień. W przypadku teleskopów, lornetek czy aparatów fotograficznych konieczne są specjalne filtry słoneczne montowane przed układem optycznym. Bezpieczną alternatywą jest metoda projekcyjna, która polega na rzutowaniu obrazu Słońca na białą kartkę lub ekran – bez patrzenia przez instrument.

Pod żadnym pozorem nie wolno używać:

• zwykłych okularów przeciwsłonecznych,
• płyt CD lub DVD,
• klisz fotograficznych i rentgenowskich,
• przydymionego szkła,
• przypadkowych materiałów, które jedynie zmniejszają jasność światła.

Autor profilu „Z głową w gwiazdach” zwraca uwagę, że w przypadku szkła spawalniczego odpowiednią ochronę zapewnia dopiero filtr o stopniu zaciemnienia 14. Niskie położenie Słońca nad horyzontem nie oznacza, że można zrezygnować z ochrony – nawet krótkie spojrzenie na tarczę słoneczną może doprowadzić do poważnego uszkodzenia wzroku.

Co dalej?

Zbliżające się zaćmienie to wydarzenie, które warto zaplanować z wyprzedzeniem. Wystarczy znaleźć dobre miejsce, zabrać ze sobą odpowiednie okulary lub przygotować projektor, aby cieszyć się tym niezwykłym zjawiskiem. Pamiętajmy, że kolejne tak głębokie zaćmienie w Polsce może być widoczne dopiero za wiele lat, więc nie warto przegapić tej okazji.

Informacje o przebiegu zaćmienia i zasadach bezpiecznej obserwacji przekazał Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej oraz profil „Z głową w gwiazdach”.